Tatlısu Ekosistemleri

 

 Tatlısu Ekosistemleri Araştırma Birimi (TEAB)

 

Sürdürülebilir kullanımı mümkün bir doğal kaynak olan “tatlısu”, yeryüzünde yaşamın sürekliliği için en temel gereksinimdir. Göller, nehirler ve rezervuarlarda bulunan ve insan kullanımına açık su, tatlısu kaynaklarınının %0.26’sıdır. Tatlısu ekosistemler ve barındırdığı su günümüzde artan dünya nüfusuyla birlikte artan tarımda sulama suyu ihtiyacı gibi hızlı tüketim, arıtılmamış evsel ve sanayi atıksu deşarjlarıyla kirlenmekte ve kullanılabilir miktarlar azalmaktadır. Böylece sucul eksositemleri kullanma ile koruma arasındaki denge bozulmakta ve dolayısıyla sürdürülebilir kullanımdan uzaklaşılmaktadır.

Tarım ve şehirleşmedeki artış sonucu ortaya çıkan hidrolojik değişimler, besin tuzu artışı ve kirlenme baskısı altında yeraltı ve yüzey suları ve destekledikleri ekosistemler (göller, akarsular ve lagünler) şimdi de bunlara ek olarak iklim değişikliğinin doğrudan ve dolaylı baskısı sonucu ekosistemler işlev ve değerlerini kaybetmektedirler (alg patlamaları, biyoçeşitlilik azalması, balık ölümleri, azot döngüsünün kırılması vb.).

TEAB’in temel amacı tatlısu kaynakları ve ekosistemlerini havza temelli bakışla, yeraltı suları ve yüzey sularını bütünleşik olarak ele alarak akarsu, göl ve lagünel ekosistemlerinin hidrolojik, hidrojeolojik, hidrokimyasal faktörlerle ile bu sucul ekosistemlerin dinamik yapılarındaki biyolojik faktörleri günümüzde (sucul ekoloji) ve geçmişte (paleolimnoloji) birleştiren disiplinler-arası ve –üstü yapıda araştırmaktır. TEAB kapsamında “temel bilim araştırmaları” “bilgi teknolojileriyle” bütünleştirilerek su kaynaklarının sürüdürülebilir akılcı koruma-kullanma arasındaki dengeyi gözeten, “yönetim bilimlere” uzanan bütüncül bir yapı kurgulanmaktadır. TEAB, günümüz ve geleceğin 'daha sıcak' dünyasında, tatlısu ekosistemlerine olan etkilere uyum, azaltma ve koruma/restorasyon ihtiyaçlarıyla sosyoekonomik gelişmeyi dengeleyecek optimal kararların verilmesine yardımcı olacak “sürdürülebilir tatlısu kaynakları ve ekosistemleri” yönetim hedeflerini geliştirmek için tasarlanmıştır. TEAB sürdürülebilir kalkınma yönünden ulusal yönetmelikler ve protokollerle uyum içindedir.

Bu amaçla TEAB, Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde yer alan birikimli ve deneyimli araştırmacıları bir araya getiren disiplinlerarası ve üstü bir yapı ile; yüzey ve yeraltı sularının temel hidroloji ve hidro-meteroloji, hidro-jeoloji ve hidro-jeokimyası, biyolojik değişkenler, ekoloji, paleoekoloji ve ekogenetiği gibi temel bilim alanlarında çalışan araştırmacıları içermektedir. Temel bilim bulgularıyla bilgi teknolojilerindeki mevcut deneyimi; modelleme, coğrafi bilgi sistemleri ve Uzaktan algılama ile birleştiren veri toplama analizinde kolaylık sağlayarak geleceğe dönük hidrodinamik ve ekosistem modellemeleriyle öngörüler üretecektir. Üretilecek olan bu bilgi birikimi ve deneyim sosyoekonomik gelişme ile ekosistemin işlev ve değerleri arasında sürdürülebilirliği sağlayarak özellikle küresel iklim değişimi ile diğer etkilerini azaltma, uyum ve restorasyon öngörüleri ortaya çıkaracaktır. 

   

TEAB ekibi

TEAB’in başarıyla hedeflerine ulaşabilmesi ve kendi sürdürülebilirliğine ulaşmasındaki önemli adım uygulamacı kurumlarla kurulacak olan sıkı bağlardır. TEAB araştırıcılarının disiplinlerarası yapısı ve yaklaşımı bu merkezin projeleri için katma değerdir. TEAB ekibi yüzey ve yeraltı sularının hidrojeolojik yapısı, hidrojeokimyası, yüzey ve yeraltısuları yönetim planlaması, akiferlerin dolma ve boşalma modelleri, operasyonel hidroloji ve su kaynakları yönetimi, kullanılabilir su kaynakları analizi kapsamında ülkemizin dört bir tarafında araştırma projeleri yürütmüşlerdir. Yine ekip tatlısu ekosistemlerin güncel ve geçmiş ekolojik yapıları ve insan etkisi altındaki değişimleri ve restorasyonu, sulakalan yönetimi, endemik, ekonomik, hassas ve nadir tür populasyon dinamiği ve genetik yapısı araştırmaları yürütmüştür. Bilgi teknolojileri ve modelleme kapsamında hidrolojik yapı ve ekosistem dinamiklerinin modelleri ve su kaynakları ve ekosistem değişkenlerinin GIS ve RS teknikleriyle belirlenmesi ve CBS tabanlı veri bankalarının oluşturulması konusunda proje ekibinin yüksek deneyimi bu alanda çok sayıda proje tamamlamıştır. TEAB yapısında temel bilim ve bilgi teknolojileri bulgularını sosyo-ekonomik analizlerle birleştirerak koruma ve kullanma arasında dengeyi sağlayacak deneyim TEAB ekibi içinde yerel, bölgesel, ulusal ve uluslararası boyutda ekosistem korunmasında sosya-ekonomik boyutlar ve koruma yaklaşımları kapsayan projeler yürütülmüş olmasıyla tescillenmiştir. 

TEAB yapısı ve kurgusundaki organizasyon sonucu ortaya çıkan bütünsel disiplinlerarası ve üstü yapı, büyük bütçeli, çok katılımlı konsorsiyum  projelerindeki (örn: AB çerçeve ve TÜBİTAK 1007) kurgulamalarla örtüşmektedir.